Zəkanın yalnız anadan keçməsi mifi: Genetiklər nə deyirlər?

İntellektin əsasən anadan irsən keçməsi barədə yayılan fikirlər həqiqəti əks etdirmir.

Gundem.today xəbər verir ki, bu barədə "Gazeta.ru" nəşrinə Göttingen və Sibir Federal universitetlərinin professoru, Rusiya Elmlər Akademiyasının Ümumi Genetika İnstitutunun aparıcı tədqiqatçısı, rusiyalı genetik Konstantin Krutovski açıqlama verib.

"Reallıqda bu proses xeyli mürəkkəbdir. Doğrudur, müəyyən koqnitiv genlər X xromosomunda tapılır. Ancaq intellekt genlərinin böyük bir qismi autosomlarda, yəni qeyri-cinsiyyət xromosomlarında qərarlaşır ki, burada da həm ananın, həm də atanın iştirak payı eynidir. Genetik faktorlar insanın zəkasına, xarakterinə və psixi pozğunluqlara meylliliyinə təsir edir. Lakin bu dəyişməz bir qayda deyil, əksinə, DNT və xarici mühitin vəhdətidir. Həm intellekt, həm də xarakter xüsusiyyətləri hər hansı bir valideyndən hazır formada keçmir", - deyə ekspert qeyd edib.

Mütəxəssisin fikrincə, zəka səviyyəsi ($IQ$) minlərlə genetik kombinasiya ilə bağlıdır. O, çoxsaylı genlərin genotipləri vasitəsilə formalaşan poligenik bir göstəricidir.

"Aparılan araşdırmalara görə, uşaqlarda $IQ$-nün irsi olaraq ötürülməsi 20-40% təşkil edir. Yerdə qalan hissə isə xarici amillərdən (sosial mühit, qidalanma və təhsil) asılıdır. Genlər yalnız potensial imkanları formalaşdırır, ancaq bunun reallaşması fərqli istiqamətlərdə baş verir. Konkret olaraq hər hansı bir 'intellekt geni' mövcud deyil. Bu prosesdə hər biri kiçik paya sahib olan minlərlə gen iştirak edir.

Məsələn, diqqət, yaddaş və dərketmə funksiyaları ilə əlaqəli olan CHRM2 (neyronların fəallığı və idrak prosesləri), BDNF (öyrənmə qabiliyyəti və yaddaş) və COMT (stresə dözümlülük və emosiyalar) kimi dərindən öyrənilmiş bəzi genlər mövcuddur. Buna baxmayaraq, onların heç biri təkbaşına intellekti müəyyənləşdirə bilməz", - deyə alim fikrini tamamlayıb.

Xəbər maraqlı gəlib? Sosial şəbəkələrdə paylaşın